Menu

Historia Rogowa

ROGOWO, obecnie wieś o zabudowie miejskiej, od 1975 r., siedziba gminy leży nad Jeziorem Rogowskim (powierzchnia 293,3 ha) na północno - wschodnich krańcach Wielkopolski. od południa graniczy z Kujawami, a od północy z Pałukami. Położenie, prawie na styku trzech różnych regionów etnograficznych, sprawiło, że krzyżują się tu wpływy kulturowe Wielkopolski, Pałuki Kujaw, Rogowo leży na terenie najstarszego osadnictwa okresu prasłowiańskiego.

Przed przeszło 2,5 tyś, lat, w VI 1V p.n.e. był to obszar, na którym znajdowały się liczne prasłowiańskie osady kultury łużyckiej. Świadczą o tym pozostałości licznych osiedli, odkrytych podczas prac wykopaliskowych w najbliższym sąsiedztwie Rogowa,w Biskupinie i Izdebnie.

W okresie formowania się państwa polskiego Rogowo leżało na obszarach stanowiących centralny ośrodek kształtującej się Polski Piastowskiej.

Najstarsza wzmianka o Rogowie pochodzi już z 1311 r. w dniu 25.IV1311 r., Mroczko z Rogowa, syn Przecława z Żernik mnożna więc domniemywać, że otrzymał Rogowo w wyniku podziału majętności ojcowskiej w katedrze gnieźnieńskiej zwrócił zakonowi Bożogrobowców wieś Pawłowo, którą miał od zakonu w zastawie. Następni właściciele przyjęli od nazwy osady nazwisko Rogowscy i pieczętowali się herbem Grzymała. Rogowo musiało więc już być osadą znaczną i starą skoro już w 1380 roku była osadą lokowaną na prawach miejskich. Nie zachował się ani dokument lokacyjny, ani żaden zapis, podający dokładną datę nadania osadzie praw miejskich. Jedynie wzmianka w dokumencie z 1380 r określająca Rogowo jako "civitas" pozwala stwierdzić, że już wówczas była ona miastem. Chociaż należy . założyć z dużą dozą prawdopodobieństwa, że lokacja musiała nastąpić raczej wcześniej. Można jednak jedynie z całą pewnością stwierdzić, że w 1380 r, Rogowo było miastem tę właśnie datę przyjąć hipotetycznie jako rok nadania mu praw miejskich.

Herbem miasta była łódź z dwoma skrzyżowanymi nad nią wiosłami, pomiędzy którymi znajdowały się trzy gwiazdy. Tło herbu amarantowe, łódź i wiosła w kolorze żółtym a gwiazdy w kolorze niebieskim. Ulegał on, zwłaszcza rysunek łodzi, w ciągu wieków pewny modyfikacjom, a w późniejszym okresie szczyt tarczy zwieńczony został skrzydłami i głową anioła. Również nazewnictwo nie było ustalone, gdyż jeszcze do końca wieku XIX używano w publikacjach i dokumentach wymiennie nazwy ROGÓW lub ROGOWO.

Nowo utworzone miasto nie wykazywało jednak z różnych względów specjalnej dynamiki rozwojowej. Między . innymi i z tego powodu, że był to teren licznych lokacji miejskich w XIII i XIV wieku otrzymały prawa miejskie takie osady jak leżące w najbliższym sąsiedztwie Gąsawa, Wenecja, Żnin, Szubin i Kcynia, w pobliżu leżały ponadto takie prężne ośrodki jak Inowrocław i Gniezno, przy czym to ostatnie oraz Żnin, ze względów na swych właścicieli - arcybiskupów gnieźnieńskich uzyskiwały w tych wiekach wiele korzystnych przywilejów. W 1580 roku było w Rogowie zaledwie 7 rzemieślników, 6 rybaków, 1 komornik i piekarka. W tym też właśnie roku Rogowo dekretem starosty generalncgo Wielkopolski zostało zamienione z miasta na wieś:
"ex oppido villa" jak cytuje w swej publikacji "Polska w XVI wieku" Pawiński. Decyzja ta nie spowodowała oczywiście żadnych istotnych zmian w rozwoju Rogowa i trybie życia jego mieszkańców. Osada posiadała w dalszym ciągu układ przestrzenny i zabudowę o charakterze miejskim. Ponadto wybudowano w nim młyn wodny o dwóch kołach.
W okresie "potopu" szwedzkiego, Rogowo zostało doszczętnie zniszczone: obrabowanie
i spalone. Ówczesny właściciel Rogowa  Albert Węgierski odbudował je w całości. Obecny układ przestrzenny pochodzi z tego okresu. Następnie 15 czerwca 1672 r. odnowił i potwierdził miastu dawne przywileje. Były to już druga lokacja Rogowa. Po II rozbiorze Polski miasto znalazło się pod zaborem pruskim. Zamieszkiwało je 210 mieszkańców.
W tym stanie ostatni właściciel Rogowa, Jakub Korytowski - miecznik gnieźnieński sprzedał je rządowi pruskiemu.

Na pewno świadomość narodowa mieszkańców Rogowa była silna, zwłaszcza, że w XVIII wieku Rogowo posiadało szkółkę parafialną. W 1794 r. podczas marszu Dąbrowskiego do Wielkopolski w okresie Powstania Kościuszkowskiego, w Rogowie stacjonował oddział 1otny z korpusu Dąbrowskiego pod dowództwem Stanisława Bielamowskiego. Po upadku powstania Kościuszkowskiego i trzecim rozbiorze Polski rozwój miasta, został zahamowany. W 1809 r., Rogowo liczy zaledwie 200 mieszkańców, a w 1811 liczba ich spadła do 137.

Po zakończeniu wojen napoleońskich, na mocy traktatu wiedeńskiego ziemie, które pozostały pod panowaniem pruskim, a więc i Rogowo, zaczęły podlegać systematycznej, stale pogłębiającej się akcji germanizacyjnej. W 1818 roku władze pruskie dokonały nowego podział administracyjnego zagarniętych ziem polskich. Miasto Rogowo znalazło się w nowo utworzonym powiecie mogileńskim. W tym układzie pozostało do 1887 roku, kiedy to utworzono powiat żniński.

Powstanie Listopadowe nie znalazło szerszego rezonansu na brutalnie germanizowanych terenach. W l845 r., utworzono Towarzystwo Łowieckie, które było zakonspirowaną organizacją powstańczą. W marcu 1848r. podczas Wiosny Ludów prawie cały mieszkańcy Rogowa wypędzają z miasta pruskich żandarmów, wywieszają flagi i godła narodowe i powołują polskie władze. W 1849 roku, na polecenie władz pruskich rozebrano stary ratusz w Rogowie, a zostaje zbudowany nowy obiekt dla pruskiej administracji miasta. W 1883r w 400 rocznicę urodzin Marcina Lutra został oddany do użytku w Rogowie, wybudowany w centrum miasta, na środku rynku kościół protestancki, jako symbol procesu niemczenia miasta i okolicznych wsi, gdyż władze pruskie, aby pogłębić antagonizmy narodowe, osiedlały na ziemiach wykupionych od Polaków przede wszystkim Niemców wyznania protestanckiego. Po utworzeniu w l886r. Komisji Kolonizacyjnej z niesłychaną brutalnością przeprowadzono rugi, stosując wszystkie próby przymusu ekonomicznego i politycznego do bezprawia włącznie. Poprawia się natomiast sytuacja ekonomiczna miasta, które po wielkim pożarze z l804 roku, który dokonał olbrzymich spustoszeń, ponownie zaczyna się rozwijać. Poważny wpływ na ten stan rzeczy, obok innych czynników, miał rozwój sieci komunikacyjnej. W 1871r. zostaje wybudowana droga bita na trasie Bydgoszcz-Żnin-Rogowo, a w latach 1884/93 kolejki wąskotorowej na trasie: Żnin Rogowo-Ośno. Linia o długości 32 km, służyła dla ruchu osobowego i towarowego.

 

POWSTANIE WIELKOPOLSKIE I OKRES DWUDZIESTOLECIA MIĘDZYWOJENNEGO

 

W dniu 27 XII.1918 r., w dniu, w którym do Poznania przybył Ignacy Paderewski wybuchło w mieście powstanie zbrojne ludności. To żywiołowe, wystąpienie miało na celu wyzwolenie Wielkopolski i Pomorza, które nie chciały czekać pod zaborem pruskim na decyzje, jakie podejmie w sprawie przynależności tych ziem konferencja pokojowa w Paryżu. Wiadomość o wybuchu zbrojnego powstania w Poznaniu dopinguje lokalne rady ludowe, które aktywizują swą działalność i rozpoczynają przygotowania do przewrotu zbrojnego na swoich terenach. W Rogowie tworzy się w konspiracji oddział powstańczy złożony z mieszkańców Rogowa i okolicznych wsi. Wczesnym rankiem 1 stycznia 1919 r. opanowuje on Rogowo i przyłącza się do maszerującego na Żnin zgrupowania powstańczego. Organizatorem oddziału rogowskiego i akcją opanowania Rogowa przewodził Franciszek Bernard, a pierwszym komendantem miasta z ramienia władz powstańczych został mianowany Władysław Szulc. W wyniku zdecydowanego natarcia połączonych jednostek na stacjonujący w Żninie garnizon pruski miasto to zostało jeszcze w tym samym dniu wyzwolone. Odzyskanie niepodległości przez Rogowo okazało się trwałe mimo zmiennych kolei walk na. froncie. Sformowanie w Rogowie silnego oddziału powstańczego i jego postawa podczas całego powstania, jest najlepszym dowodem że mimo silnych nacisków germanizacyjnych miasto zachowało przez cały czas rozbiorów wybitnie polski charakter.

Pierwszym polskim burmistrzem miasta został Franciszek Sobczak. Powstają liczne polskie organizacje o charakterze społecznym i kulturalnym: do niezwykle aktywnych w okresie międzywojennym należało założone w roku 1926 Koło Powstańców i Wojaków kultywujących tradycje walk z okresu Powstania Wielkopolskiego. Do niezwykle czynnych należało Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" któremu miejscowe społeczeństwo ufundowało ze składek społecznych sztandar, który został przechowany . podczas okupacji i obecnie znajduje się w Izbie Pamięci Narodowej w miejscowej Publicznej Szkole Podstawowej. Ogniskiem .wokół którego koncentrowało się nie tylko życie kulturalne miasta był założony w tym okresie, chór "Jutrzenka", który szybko osiągnął wysoki poziom, uczestnicząc w licznych konkursach i zjazdach śpiewaczych na terenie Wielkopolski i Pomorza. Niewiele natomiast zmieniło się w sytuacji społecznej i gospodarczej miasta, które poza młynem i gorzelnią nie miało większych zakładów przemysłowych i w związku z tym nie wykazywało tendencji rozwojowych. W wyniku wprowadzenia w życie ustawy samorządowej z 23 marca 1933 r. Rogowo utraciło prawa miejskie.

Opracowano na podstawie monografii Janusza Księskiego

 

Galeria zdjęć

Wiadomości